Nobody’s perfect

De grote vraag is natuurlijk: herken je al deze eigenschappen ook bij jezelf? Of ben je ooit iemand tegengekomen die al deze eigenschappen heeft?

In mijn oude sportschool hing een groot bord met de tekst: “Every body has a story”. Daar natuurlijk meer letterlijk bedoeld, maar het raakt wel precies de waarheid. We hebben allemaal onze talenten en sterke kanten, maar tegelijkertijd ook onze gebreken.

Voor een duurzame en gelukkige relatie gaat het naast positieve punten ook over het kunnen omgaan met onvolkomenheden. Kunnen omgaan met onderlinge verschillen, meningsverschillen en met conflicten die er op termijn onvermijdelijk zullen zijn, kan juist genoemd worden als onderdeel van ‘het ideale plaatje’.

Het evenwicht tussen respect voor de relatie en eigen grenzen stellen

Met synergie bedoelen we elkaar aanvullen: 1 + 1 = 3 samen! Dat betekent enerzijds zelfrespect hebben en ook respect voor elkaar, kiezen voor dingen samen doen/delen en anderzijds op een constructieve manier gezonde grenzen kunnen stellen, bijvoorbeeld door ruimte te geven of te nemen, en door verschillen en uniekheid of zelfs eigenaardigheid ook te leren accepteren.

Zoals we later in het artikel zullen zien, is dit juist voor onveilig gehechte mensen moeilijker dan voor veilig gehechte mensen. Maar we komen met nuttige tips!

Zelfbewustzijn en levensdoelen: happiness of pleasure

Wat jij aantrekkelijk vindt in een partner hangt sterk samen met je eigen zelfbewustzijn. Leef je bewust, of laat je je vooral leiden door angsten, gewoonten of oude patronen? En herken je bij jezelf of bij een ander signalen van onveilige hechting? Dat bepaalt voor een groot deel door welke bril je naar een partner kijkt.

In relaties blijkt vaak dat achter de eerste verliefdheid of ideale projectie een echt mens schuilgaat, met eigen eigen-'aardigheden' en behoeften. Wat je in een partner zoekt, zegt daarom vaak ook iets over wat er in jezelf speelt. Misschien zoek je veiligheid, bevestiging of zorg. Of vermijd je juist emotionele diepgang.

Gedrag dat vooral gericht is op pleasure – kortdurend genieten of snelle bevestiging – kan een manier zijn om onderliggende angsten niet onder ogen te zien. Zulke patronen leiden vaak tot instabiele of weinig vervullende relaties. Een valkuil bij angstig vermijdende hechting patronen (vluchtengedrag, onderdrukken emoties & prikkels) omdat zij vaak onbewust kiezen voor pleasure in plaats van in duurzame relaties.

Hoe beter je jezelf kent – wat je voelt, wat je nodig hebt en wat je drijft – hoe duidelijker wordt wat je werkelijk zoekt in een relatie. Gedeelde waarden en vergelijkbare levensdoelen vergroten de kans op een duurzame verbinding.

Wil je meer weten over hoe je jouw zelfbewustzijn kunt vergroten? Je leest er meer over op de pagina met de gratis cursus zelfbewustzijn:

Uitdagingen voor de onveilig gehechten (50% van ons!)

Uit onderzoek blijkt dat 50% van ons onveilig gehecht is. Grote kans dus dat je ermee te maken krijgt. Een relatie voor een onveilig gehecht iemand is zonder meer mogelijk en zinvol. Wel is het goed een aantal uitdagingen te doorzien.

De valkuilen van onveilig gehechte mensen

Aanwijzingen dat er sprake is van een patroon van onveilige hechting als oorzaak van relatie­spanningen zijn:

• Uit contact gaan of juist overmatig contact zoeken bij angst, onzekerheid, emotie of conflict.
• Triggering: een gebeurtenis of bepaald gedrag leidt tot versterking van je eigen of andermans valkuilgedrag of het weer opspelen van emoties uit eerdere (traumatische) ervaringen.
• Coping gedrag: het ontwikkelen van een masker of standaard reacties: koel of afstandelijk worden, drama driehoek gedrag, (aanklagen, overmatig helpen of slachtoffergedrag), en typisch aanvallen, vluchten of bevriezen acties: afzondering, verdoven, (eigen) emoties negeren, maskeren, zelfoverschatting, manipuleren, egocentrisme of narcisme, overpresteren, claimen, behoefigheid. .
• Letterlijk ziek worden (door toxische relaties, grenzen negeren, overprikkeling of overspannenheid). Immuunproblemen, chronische vermoeidheid, ontregeling autonoom zenuwstelsel.

“De valkuil van onveilig gehechte mensen is eigenlijk het toepassen van een overlevingsstrategie uit het verleden (aanvallen, vluchten of bevriezen) die in een huidige situatie niet meer werkt of juist averechts werkt.”

Vriendschap, veiligheid en respect

Het zal overbodig klinken: vriendschap, veiligheid en respect zijn belangrijke basisvoorwaarden. Maar juist in situaties die altijd in relaties voorkomen waarin onze diepe emoties en onzekerheden geraakt worden, vervallen juist met onveilige hechtingspatronen: aanvallen, vluchten of bevriezen. Dit versterkt het risico van gevoelens van een onveilige relatie. En op bindings- of verlatingsangst.

Leren omgaan met je emoties en die van je partner bestaat vooral uit ruimte en veiligheid geven (of nemen). Na een korte tijd kan ratio en begrip weer ontstaan. In Japan kennen we het begrip ‘Ma’ hiervoor, waarin koppels bewust een moment van tijd en ruimte inlassen bij onenigheid.

Opposites attract

Bij onveilige hechting zien we vaak dat mensen met bindingsangst en mensen met verlatingsangst juist aantrekkingskracht voelen. Hierover kun je meer lezen in de artikelen op de pagina over hechtingspatronen.

Onderbewust voelt het aantrekkelijk om een relatie aan te gaan met iemand die juist eigenschappen heeft die jij niet hebt. Dat levert vervolgens vaak angst, conflict en onveiligheid op, waardoor je direct in je eigen valkuilen valt.

Merk je dat dit gebeurt, dan is het met name belangrijk niet naar de ander te wijzen, maar juist bij jezelf te rade te gaan wat er speelt. Weer tot rust te komen voordat je reageert. Je emoties / limbische brein kalmeren zodat je weer goed met je ratio / cortex kunt nadenken! Negeer je angst en emoties niet, maar begrijp dat het iets in je is wat even tot rust mag komen. Veiligheid zit in jezelf!

Na de aantrekkings-fase ontstaat soms steeds meer crisis met meestal een einde aan de relatie als patronen zich herhalen. Besef dat als je zoiets meemaakt (of meegemaakt hebt) dit jou meer inzicht in jezelf of anderen heeft gegeven en dat er niet zoiets is als 'een ware en daarna nooit meer'. Iedereen verdient liefde en erkenning voor wie hij/zij is, inclusief gevoelens, inclusief leerpunten. Ook jij.

Van symbiose, parasitisme of opportunisme naar een synergetische relatie

In een symbiotische relatie vervaagt ‘eigenheid’. Je smelt als het ware samen. Samen naar feestjes, gezamenlijke vrienden, samen tegen de rest van de wereld, elkaar kleden, gezamenlijke vakanties, samen in je hobby, enzovoort.

Een ambivalent onveilig hechtingspatroon is vaak onbewust streven naar een symbiotische relatie. "Als ik alles weet en doorzie kan ik anticiperen (pleasen) en ben ik goed genoeg". 

Op termijn kan en zal dit verstikkend werken in relaties. Iedereen is uniek en juist die uniekheid is aantrekkelijk. Vind je het niet juist aantrekkelijk dat je partner eigen ideeën, wensen en hobby’s heeft? Gun je elkaar (dus niet alleen één van beiden) ruimte binnen veilige grenzen?

In een parasitaire relatie gebruikt of misbruikt een partner de ander. Denk aan totale financiële afhankelijkheid, emotionele chantage, veiligheid bij de ander zoeken in plaats van in jezelf, jezelf boven een ander stellen, of aandacht krijgen via constant slachtoffergedrag. In meer extreme vormen gaat het om manipulatie, dreiging en misbruik van een partner.

Een vermijdend onveilig hechtingspatroon is onbewust streven naar controle, perfectie, onaantastbaarheid, grandioosheid en de mogelijkheid anderen te kunnen manipuleren. "Als ik maar perfect ben, emoties of gevoelens (van mezelf en anderen) vooral negeer, en anderen kan beïnvloeden (of manipuleren) ben ik goed genoeg". 

Soms lijkt gedrag opportunistisch. Verwarrend. Soms nabijheid, dan weer afstand. Het lijkt opportunisme of willekeur. Maar het gebeurt wel degelijk bij triggering (een conflict, of juist op verstikkende momenten, of bij afstand of afwezigheid).

Bij een gedesorganiseerde hechting zie je afwisseling tussen individuele angsten, vluchtgedrag en dan weer claimgedrag. De onderliggende angst: "wat ik ook doe, het is nooit goed genoeg". Dit kan opportunistisch lijken, maar is een angstreactie.

In een synergetische relatie komen beide partners tot hun recht. Beiden kunnen leren, groeien en zich ontplooien. Tegelijkertijd wordt tijd in en met elkaar geïnvesteerd. Want regelmatig samen zijn is beter dan alleen. Gelijkwaardigheid, respect, veiligheid, ruimte, intimiteit, vergeving en acceptatie zijn begrippen die hierbij horen. Maar ook eigenheid, ruimte, verschillen accepteren,

Tips en tricks voor mensen met onveilige hechtingspatronen onder ons (of mensen die ermee te maken krijgen)

1. Besef dat onveilige hechting een ‘spectrumbegrip’ is. Je kunt er soms een beetje last van hebben, tot aan de andere kant het jouw (of andermans) leven beheerst.
2. Daarnaast 'ben je' niet onveilig gehecht. Je 'hebt' patronen van onveilige hechting. Die kun je (onder begeleiding) veranderen. Gebruik het niet als excuus, maar doorzie dat het je eigen verantwoordelijkheid is om te leren, te verwerken, te integreren en te groeien. Richt je op jezelf, niet op het (willen) veranderen van een ander. Erken jouw patronen en geef aandacht aan wat aandacht vraagt.
3. Durf je hechtingspatronen, gevoelens en emoties onder ogen te zien, te erkennen, en te integreren. Schaamte en schuld werken emotioneel verlammend. Als anderen het kunnen, kun jij het ook. Denk bekrachtigend en neem actie om je eigen valkuilgedrag te doorzien en te doorbreken.
4. Alles begint met zelfbekrachtiging: de wil om te veranderen en het geloof dat je dat kunt. Veranderen is de enige constante in het leven. Dat mensen niet veranderen is een fabeltje (of een excuus).
5. Verdiep je relatie juist door onderling begrip, vergeven (iets anders dan vergeten!) en respect voor ruimte en veiligheid. Vergeef ook je verleden (wat je nu niet meer kunt veranderen). Onveilige ouders, partners, vrienden of collega’s zijn vaak zelf het product van hun generatie, opvoeding en omstandigheden.

Voor de persoon met angstig/vermijdende (vluchtende, egocentrische of narcistische) patronen

• Besef dat openstaan voor je eigen emoties en gevoelens, of voor je eigen falen, uiteindelijk tot betere relaties en meer succes en duurzaam levensgeluk leidt. Zelfs voor jou.
• Besef dat het delen van emoties en gevoelens juist verdieping brengt in menselijke relaties. Denk in win-win in plaats van win-verlies.
• Besef dat succes, aanzien of materiële overvloed op korte termijn aantrekkelijk lijken, maar uiteindelijk geen duurzaam levensgeluk brengen. Kijk naar de mondhoeken van vele 'rich & famous': staan ze omhoog of omlaag? Niets is wat het lijkt. Achter mooie plaatjes schuilen vaak verdrietige en ongelukkige verhalen.
• Besef dat overmatige zelfgerichtheid, het negeren van gevoelens van anderen en voordelen behalen ten koste van anderen op termijn altijd schadelijk voor jezelf is — en anderen ook echt kan raken of beschadigen.
• Besef dat ‘perfecte’ mensen niet bestaan. En ook jij bent helaas geen uitzondering.

Voor de persoon met angstig/vermijdende (numbing) patronen

• Besef dat het onderdrukken van gevoelens en emoties uiteindelijk geen oplossing is voor innerlijke (on)vrede.
• Besef dat gebruik van verdovende middelen, uitgaan, afleiding zoeken, overmatige seks, koopgedrag, reizen of ander vluchtgedrag kortetermijngedrag is dat uiteindelijk schadelijk kan zijn voor jezelf (en mogelijk ook voor anderen). Dat weet je al. Dat hoeven ze niet 'op het pakje te zetten'. Maar heb je ook de moed en voldoende zelf-liefde om er nu iets aan te doen? Luister je naar je angsten of naar je hart
• Leer overprikkeling beheersen door bewust maar respectvol grenzen te stellen.
• Besef dat diep innerlijk verdriet of woede gehoord wil worden, zich wil kunnen uiten. Erkend, en verwerkt. Met onderdrukken neemt de druk op jouw systeem uiteindelijk enkel toe. Misschien niet in het moment van confrontatie, maar wel op een door jou te plannen moment geldt: durf te kiezen voor verwerking en het leven zelf!
• Doorzie het gezegde “oefening baart kunst”. Juist door uitdagingen aan te gaan raak je op termijn minder overprikkeld. Stapsgewijs je ‘fobiegrenzen’ oprekken betekent dat je je op termijn niet meer door je angsten laat leven.

Voor persoon met angstig ambivalente / claimende / overperformende patronen

• Besef dat niet anderen, maar jij zelf verantwoordelijk bent voor je levensgeluk. Anderen kunnen wel een mooie aanvulling zijn. Dat klinkt hard. Maar je bent echt een mooi mens en verdient het om gehoord en gezien te worden voor wie je bent. Maar durf jij ook in jezelf te zien en te horen? Luister je naar je lichaamssignalen of zit je helemaal in je hoofd?
• Hoe goed je ook je best doet, je hebt de reactie van anderen niet in de hand. Het is ook liefde om onvoorwaardelijker te kunnen zijn, verschillen te respecteren en zelfliefde te ontwikkelen door reacties van anderen niet negatief op jezelf te laten inwerken.
• Onvoorwaardelijke liefde is iets voor heiligen. Het is goed en menselijk om gezonde grenzen te stellen voor jezelf en voor anderen.
• Besef dat overmatig contact zoeken, claimen of behoeftigheid uiteindelijk juist het tegenovergestelde effect van wat je wilt (verbinding) zal hebben! Het roept reactie op. Afstand. En uit contact gaan omdat al jouw contact drang verstikkend voelt.
• Anderen zijn niet perfect, en jij hoeft zelf ook niet perfect te zijn. Juist imperfecties en verrassingen maken het leven spannend en mooi. Je mag ook soms falen. Als anderen dat niet accepteren en niet openstaan voor verbetering of verandering dan ligt dat vaak aan hun eigen patronen.

Voor de persoon met een gedesoriënteerd (afwisselend vluchtend of claimend) patroon

• Lees alle bullets van de onveilige patronen hierboven. Vraag je af of je soms even iemand over een grens kunt laten komen. Kunt vergeven. De ander beter kunt leren kennen.
• Besef dat onbetrouwbare reacties uit het verleden geen regel zijn voor nieuwe ontmoetingen. Alles begint met zelfvertrouwen, een positief zelfbeeld en zelfbekrachtiging.
• Wantrouwen, gevoelens van onveiligheid, verwarring en mixed feelings zijn vaak een gevolg van jouw hechtingspatronen. Leer vertrouwen binnen grenzen, ervaar waar en hoe je veilig bent, geef verwarring tijd om te ontrafelen en gun jezelf gezonde grenzen.
• Leer je triggers herkennen. Wanneer heb je het gevoel dat het nooit goed genoeg is? Is dat waar?
• Vergeef je ouders, onbetrouwbare relaties uit het verleden. Zij zijn het product van hun opvoeding en ervaringen. En vergeef vooral je zelf (toen in die situatie, en nu in je patroon).

Voor de persoon met veilig gehechte patronen

• Onveilige hechting is geen ‘ziekte’, maar verdient begrip en soms geduld.
• Een relatie met een onveilig gehechte persoon kan intensiteit opleveren. Soms in negatieve zin, maar zeker ook in positieve zin: passievoller, verdiepend en leerzaam.
• Besef dat claimen of juist afstand nemen vaak voortkomt uit onderdrukte emoties die door triggering vrijkomen. Neem het niet te persoonlijk, maar geef tijd en ruimte — binnen je eigen gezonde grenzen.
• Neem je afscheid, doe dat dan respectvol. Stem af. Hoor elkaar. Begrijp elkaar. Geef geen onnodig pijnlijke herinnering aan jezelf of aan een ander. Dat is zowel in jouw belang als dat van de ander.

Tot slot: vrijheid, gebondenheid en het lot

We willen dit artikel graag afsluiten met de opmerking dat we respect hebben voor vrijheid en zelfbeschikking. We hebben geen enkel oordeel over soorten relaties, samenlevingsvorm, of juist de bewuste keuze om als alleenstaande door het leven te gaan. Een relatie aangaan of een huwelijk? Ons devies: doe het (zelf)bewust wel of niet! Dat geldt bij veilige hechtingspatronen, maar ook bij onveilige hechtingspatronen.

Maatschappelijk gezien is het huwelijk ooit begonnen als 'instrument'. Enerzijds komt het voort uit een tijd dat scheidingen een grote sociale impact konden hebben. Uit elkaar gaan kon sterven betekenen of verstoting uit de groep. Of in de middeleeuwen waren huwelijken aan maatschappelijke status en grondbezit, en scheidingen dus grote impact konden voor velen hebben.

Ook in deze tijd kunnen relaties een praktische impact hebben. Lief en leed delen, verzorging als het qua gezondheid tegenzit. Tegelijkertijd verplichtingen (of beter: verantwoordelijkheid) bij scheiding. Alimentatie of financiële afspraken over boedelverdeling en woning.

Niet in alle samenlevingen bestaat het vrije recht om relaties aan te gaan. Soms is er bijvoorbeeld sprake van uithuwelijken of gearrangeerde partnerschappen. Aardig om te vertellen is dat uit onderzoek blijkt dat juist deze relaties op termijn vaak (op langere termijn) gelukkige relaties blijken te zijn. Juist omdat in die setting samen leren en groeien essentieel is. Met natuurlijk helaas uitzonderingen.

Daarnaast zien we dat bijvoorbeeld religie vaak voorschriften heeft voor relaties. Huwelijk als openbare stap om elkaar in bijzijn van anderen trouw in goede en slechte tijden te beloven. En vaak ook voorschriften  over scheiden (of eigenlijk niet kunnen scheiden). Het belang van trouw en blijvend huwelijk wordt bijvoorbeeld in de Bijbel als wet beschreven. Ontrouw als een 'hoofdzonde'.

In onze tijd lijkt dat misschien voor sommigen beknellend of belerend. Maar er zit ook een andere positieve kant aan dit principe: veiligheid,  en de wil om samen uit crises of conflictsituaties te komen, samen te leren en te groeien en niet meteen weg te lopen bij onenigheid. Omdat scheiden nu eenmaal minder makkelijk is als bijv. katholiek.

Besef dat vrijheid van keuze ook met een verantwoordelijkheid komt. Scheidingen hebben soms pijnlijke gevolgen. Financieel maar ook emotioneel. Het gemak waarmee we tegenwoordig partner-relaties aangaan en bij eerste tegenslagen meteen weer uit elkaar gaan kent een schaduwzijde: minder binding, eigen patronen minder snel doorzien, zelfgerichtheid, minder gerichtheid op langere termijn, en vooral minder goed met tegenslag of conflict kunnen omgaan op een constructieve manier.

"Een relatie EN een scheiding heeft gevolgen voor beiden. Daar zorgvuldig mee omgaan is een 'moderne' en zelfbewuste keuze en (mede)menselijke verantwoordelijkheid"

Geen relatie bestaat enkel uit hoogtepunten. Geen partner is 'de ideale partner'. Vroeg of laat besef je dat iedere relatie uniek is en als het goed is jou doet leren en groeien. It takes two to tange. Als jij een vrije relatie wilt en een ander niet, in hoeverre respecteer jij die ander dan? Hoe onvoorwaardelijk ben je dan? Onvoorwaardelijkheid is wederzijds, niet 'iets' van jou.  Als persoon met onveilige hechtingspatronen kun je emotioneel intensiever of juist afgevlakt omgaan met relaties en scheidingen. Een handicap die je kunt aanpakken. Extra zelfbewustzijn is dus belangrijk! We gunnen je alle liefde!