AI en het nieuwe samenleven: waarom kunstmatige intelligentie nu al onze aandacht verdient

De opkomst van kunstmatige intelligentie (AI) wordt vaak nog besproken alsof het iets van de verre toekomst is. Maar steeds meer signalen wijzen erop dat de impact veel sneller zichtbaar kan worden dan we denken.

“De kans is 100% dat ook jij er mee te maken krijgt en het impact op jouw leven zal hebben”.

Binnen enkele jaren kan AI een groot deel van het huidige kenniswerk veranderen of automatiseren. Volgens het Moonshot AI Expert panel (o.l.v. Peter Diamandis) kan dit 30-50% en misschien zelfs meer van alle huidige informatie-rijke banen, vooral op MBO/HBO en universitair niveau, doen verdwijnen. Niet over dertig jaar, maar mogelijk al binnen drie tot acht jaar.

Maar ook andere uitvoerende functies (in de bouw, zorg, mobiliteit) zullen ondersteunende AI-techniek krijgen en vrijwel iedereen zal thuis in hun relatie met overheid en bedrijven met nieuwe AI-functionaliteit te maken krijgen.

Dat maakt kunstmatige intelligentie niet alleen een technologisch onderwerp. Het wordt op korte termijn een maatschappelijk vraagstuk dat raakt aan werk, inkomen, wonen, onderwijs, sociale zekerheid en persoonlijke zingeving. 

En juist daarom verdient het onderwerp nu veel meer aandacht dan het momenteel krijgt. Niet alleen van politiek en bedrijfsleven, maar zeker ook van jou zelf! In dit artikel lees je waarom. 

Een wereld vol urgente problemen – maar AI hoort daarbij

Overheden in Nederland en Europa staan momenteel voor grote uitdagingen. De veranderende relatie met de Verenigde Staten, internationale conflicten vragen aandacht, defensie-uitgaven stijgen en burgers hebben op dit moment nog te maken met inflatie, stijgende energieprijzen en woningtekorten. Het is begrijpelijk dat veel politieke en bestuurlijke aandacht naar deze onderwerpen gaat.

Maar ondertussen voltrekt zich een andere ontwikkeling die minstens zo ingrijpend kan zijn: de snelle opkomst van kunstmatige intelligentie.

AI gaat de komende jaren grote delen van onze economie, woningmarkt, arbeidsmarkt en organisatiestructuren veranderen.

Dat maakt het zowel een strategische kans als een maatschappelijk risico. Aan de ene kant kan AI helpen om de productiviteit van de Nederlandse en Europese economie sterk te verhogen. En huidige arbeidstekorten doen omslaan in personeels overschot. Nieuwe technologie kan innovatie versnellen en bedrijven efficiënter maken.

Maar aan de andere kant kan de overgangsperiode leiden tot grote veranderingen op de arbeidsmarkt. Wanneer veel taken worden geautomatiseerd, kunnen grote groepen mensen hun werk zien verdwijnen of ingrijpend zien veranderen. Stel je eens voor dat 50% van informatierijke functies kan vervallen!

En dat kan de woningmarkt en het sociale zekerheidsstelsel zwaar onder druk zetten.

Juist daarom is het belangrijk dat overheden, organisaties en ook jij nu al nadenken/nadenkt over deze transitie.

Werk verandert – en sneller dan veel mensen verwachten

Wanneer mensen denken aan automatisering, denken ze vaak aan robots in fabrieken. Maar de huidige AI-revolutie raakt vooral werk waarin informatie, analyse, onderzoek, ondersteuning en communicatie centraal staan. Van marketing, via productie tot sales! En zeker ook bij bijvoorbeeld de overheid en uitvoeringsinstanties!

Denk aan functies zoals:

• Managers en beleidsmakers
• Consultants en juristen
• Marketing- en communicatiespecialisten
• HR-functies
• Innovatie personeel
• Planners en procesontwerpers
• Administratief personeel
• Bank-, verzekerings- en pensioenmedewerkers
• Onderzoekers en analisten
• Programmeurs en IT-professionals
• Ambtenaren, beleidsorganisaties en uitvoeringsinstanties (zoals het UWV)
• Ondersteunende kennisfuncties

AI kan inmiddels zelfstandig:

• Grote hoeveelheden informatie analyseren
• Aanvragen voor diensten en service beoordelen en plannen
• Rapporten schrijven, resultaten beoordelen, contracten opstellen en beëindigen.
• Marketingcampagnes ontwerpen en activeren
• Software ontwikkelen en processen ontwerpen en aanpassen
• Juridische documenten opstellen, analyseren, pleidooien formuleren
• Logistieke processen optimaliseren
• Complexe datasets combineren en onderzoek versnellen (research/recherche)

Daar waar AI nu nog regelmatig controle en bijsturing van mensen nodig heeft verbetert AI dagelijks en zal binnen enkele jaren een omslag plaatsvinden waarin AI mensen controleert en bijstuurt! Denk aan persoonlijke chatbots bij overheid, bedrijven, verzekeraars, banken die jou persoonlijk begeleiden en te woord staan en jouw 'dossier' of gedrag door en door kennen.

Dat betekent dat niet alleen banen veranderen — maar dat sommige functies simpelweg minder nodig worden. Verschillende analyses verwachten dat 30 tot 50 procent van het huidige werk gedeeltelijk kan worden geautomatiseerd in de komende jaren. De menselijke factor is de enige remmende factor hier. Dus het werkelijke percentage kan lager zijn of het proces kan langer duren. Maar hoe dan ook zal AI een grote verandering betekenen.

De eerste reorganisaties en ontslaggolven in sectoren met veel kenniswerk (bijvoorbeeld banken & verzekeraars) laten zien dat deze ontwikkeling al begonnen is. Dat begint met kleinere aantallen nu, maar zal binnen enkele jaren flink oplopen. AI ontwikkelt zich namelijk vele malen sneller dan een normale menselijke ontwikkeling.

De overgang kan maatschappelijk onrustig worden

Technologische revoluties hebben altijd grote maatschappelijke gevolgen gehad. De industriële revolutie bracht enorme economische groei, maar ook decennia van sociale spanningen voordat nieuwe structuren ontstonden.

Iets vergelijkbaars kan en zal zich opnieuw voordoen.

Wanneer grote groepen mensen hun werk verliezen of hun loopbaan drastisch moeten veranderen, ontstaan gevoelens van onzekerheid, frustratie en verlies.

Dat kan leiden tot:

• Druk op sociale voorzieningen (veel werkloosheid en veranderend werk)
• Veranderingen in onderwijs en opleidingen (minder kennis gericht, meer AI en proces gericht)
• Veel minder behoefte aan kantoorruimtes (veel minder medewerkers!)
• Onzekerheid bij jonge professionals (totaal ander toekomstperspectief)
• Spanningen op de arbeidsmarkt (veel minder banen)
• Sociale onrust door gevoelens van angst en frustratie (werkloosheid, financiële problemen, wegvallen behoefte aan jouw talenten en onduidelijkheid over wat wel dan)
• Spanningen op de woningmarkt (door verplichte verkoop van huizen en grote oppervlakten kantoorruimte die vrijkomen)
• Positieve verandering van prijsniveaus (door enorme efficiency slagen).
• Verschuiving van winsten en toename van kansarmen die mogelijk door inkomensveranderingen ondersteund worden (bijvoorbeeld een basisinkomen).
• Het kan zelfs impact hebben op het hele financiële stelsel (meer digitaal geld, andere inkomensstructuur, andere verdienmodellen)

In Nederland en Europa hebben we sterke sociale systemen opgebouwd om mensen te beschermen. Maar wanneer grote groepen mensen tegelijkertijd hun werk verliezen, kan zelfs een robuust systeem onder druk komen te staan. Als een Moonshot panel van Peter Diamandis al uitgebreid discussieert over een basis inkomen in de USA, dan is dat in Europa zeker denkbaar. Zij denken overigens dat er een nieuwe groep van ultra rijken in de USA zich meer met publiek/private projecten zal gaan bezighouden en niet de overheid. Eerste signalen daarvoor zijn er al (opzetten nieuwe scholen en zelfs uitdelen van extra geld aan kansarmen). Dat ligt in Europa mogelijk iets genuanceerder.

Omgekeerd zal in de USA, waar je per direct ontslagen kunt worden, het effect met grotere snelheid doorlopen worden dan in Europa waar bedrijven een langere verantwoordelijkheid kennen bij ontslag van mensen. Maar een remmende factor op de inzet van AI is ook een remmende factor op concurrentie positie...

De overheid, die beleid en wijzigende regelgeving voor vele gebieden zal formuleren, wordt overigens zelf ook geconfronteerd met een enorme omslag. Inzet van AI en vele ontslagen bij ambtenaren en uitvoeringsorganisaties in een sector waar AI bij uitstek veel werk kan vervangen (misschien wel 80%! Menselijke inzet zal met name gericht zijn op uitzonderingssituaties en meer empathische afstemming.

Daarom is het belangrijk om deze ontwikkelingen niet pas te bespreken wanneer ze al volop gaande zijn.

"The time is now" voor de overheid, maar ook voor jou persoonlijk! 

Tegelijkertijd ligt er ook een enorme kans

De AI-transitie is niet alleen een risico. Het is ook een enorme kans.

Wanneer technologie productiviteit verhoogt, kunnen de kosten van veel basisvoorzieningen dalen.

AI kan bijvoorbeeld bijdragen aan:

• Enorme efficiency slagen in bedrijven en bij (semi)overheid, waardoor  'de gemiddelde prijs per product/service' enorm kan afnemen. Veel minder - administratieve, HR, marketing, logistieke, communicatie & sales, ICT, beleid & procedure- kosten in organisaties.
• Efficiëntere woningbouw en ontwerp en transformatie van kantoren naar woonruimte. Prijsdalingen van huizen door grote groepen mensen die in de transitie periode door inkomensverlies tot verkoop van hun woning overgaan en goedkopere plekken zoeken.
• Een ander inkomensbeeld waarbij naast een basis inkomen juist beloond kan worden door maatschappelijke inzet.
• Slimmere energienetwerken en processen van inkoop tot optimale distributie en daardoor daling van energie kosten (als overheid energiebedrijven daartoe kan bewegen)
• Goedkoper en persoonlijker onderwijs waarbij leerlingen individueel op persoonlijke talenten en drijfveren begeleid worden en ondersteund in sociaal optimaal functioneren
• Efficiëntere gezondheidszorg, procesoptimalisatie door AI, kennistoegang bij diagnosestelling en behandeling, robotisering van basis acties, op persoon afgestemde unieke medicatie.

Op langere termijn kan dit leiden tot een samenleving waarin bepaalde basisvoorzieningen betaalbaarder worden. Volgens het Moonshot expert panel zal AI zelfs leiden tot enorme prijsdalingen. Aandachtspunt is wel dat herverdeling van winsten op een eerlijke manier kan plaatsvinden (!)

Voor een land als Nederland, met een sterke kennis- en technologiesector, kan AI een kans zijn om economisch weer een sterke internationale positie te verwerven. Of anders gesteld, als Nederland die AI-kans omarmt voorkomt het binnen nu en 10 jaren in de marge te verdwijnen.

Maar zulke kansen ontstaan niet vanzelf. Ze vragen om visie, beleid en maatschappelijke voorbereiding, en om persoonlijke voorbereiding van iedereen.

Ook coaches en therapeuten krijgen met deze verandering te maken

De AI-transitie raakt niet alleen economie en beleid. Ze raakt ook mensen persoonlijk. Werk speelt voor veel mensen een belangrijke rol in hun identiteit. Het geeft structuur, sociale contacten en het gevoel dat je iets bijdraagt.

Wanneer werk verandert of minder vanzelfsprekend wordt, gaan mensen zich andere vragen stellen:

• Wat wil ik eigenlijk met mijn leven (nu dat mijn huidige talenten overgenomen worden door AI)?
• Waar krijg ik energie van?
• Welke talenten en vaardigheden gebruik ik nog niet?
• Wat wil ik bijdragen aan de wereld?

Dat zijn vragen die steeds vaker naar voren zullen komen in clientgesprekken, naast 'rouwverwerkingsprocessen' van door de AI transitie veroorzaakte veranderingen.

Daarom zullen ook coaches en therapeuten merken dat cliënten vaker met thema’s komen zoals:

• Loopbaanverandering
• Onzekerheid over werk en inkomen (met name in de transitie periode)
• Zingeving en identiteit
• Omgaan met grote veranderingen

Ook dit vakgebied zelf zal veranderen (veel jongeren gebruiken nu al hun AI tool voor therapeutische gesprekken). AI kan bepaalde vormen van ondersteuning bieden, maar menselijke begeleiding — empathie, aanwezigheid en echte aandacht, en integratieve aandacht voor overtuigingen/denkwijze en emotie en lichaamseffecten — blijft van grote waarde. En vooral: de juiste vragen stellen op het juiste moment....

De belangrijkste voorbereiding begint bij jezelf

Voor veel mensen voelt deze ontwikkeling nog abstract en een 'ver van mijn bed show'. Maar technologische veranderingen gaan vaak langzaam… totdat ze ineens snel gaan. Ai-versnelt zelf haar eigen ontwikkeling en zal vele malen sneller zijn dan we tot nu toe gewend zijn.

Daarom kan het verstandig zijn om nu al na te denken over vragen zoals:

• Wat zijn mijn sterke kanten?
• Welke vaardigheden blijven waardevol?
• Waar ligt mijn valkuilgedrag?
• Hoe kan ik beter of veiliger met mijn relaties (partner, collega's, vrienden) omgaan.
• Wat wil ik ontwikkelen?
• Waar krijg ik energie van?
• Wat wil ik bijdragen aan de wereld?

Dat zijn vragen waar geen technologie een kant-en-klaar antwoord op kan geven. Maar het zijn wel vragen die helpen om richting te houden in een wereld die snel verandert.

Met name op het raakvlak van AI-ICT en de mens zal veel inzet nodig zijn maar ook juist intermenselijk contact wat onder druk komt te staan. Denk aan:

• Effecten van meer schermtijd en ondersteuning van sociale contacten en netwerken.
• Reageren op AI-bots die vanuit bedrijven en overheid besluiten communiceren en om snelle reacties vragen (middels jouw eigen ondersteunende AI-bot?
• Toepassen van nieuwe AI-functionaliteit en migratie begeleiding (inclusief afzwaaien van personeel en inzet van controle van AI-resultaten en benoemen van uitzonderingssituaties
• Begeleiden van een grote groep mensen die werk zijn verloren en een totaal nieuwe levensinvulling zullen zoeken

Daar hoef je niet mee te wachten. Je kunt nu al beginnen met je eigen (AI-impact) onderzoekje:

• Hoe gaat AI mij raken in mijn werk en ben ik daarop voorbereid?
• Praat eens met je omgeving over je onzekerheden of onduidelijkheden. Of zet het eens op de agenda op je werk.
• Als ik nieuwe uitdagingen zal aangaan waar ligt mijn passie en kracht en waar mijn handicaps? Wil je werken aan meer zelfinzicht? Kijk dan eens naar onze gratis cursus zelfbewustzijn.
• Wat vind ik echt belangrijk in het leven? Kijk ook eens op onze pagina over levenskeuzes maken een leefstijl kiezen
• Hoe kan ik mijn relatie netwerk verbeteren? Zodat ik bij tegenvallers ook kan rekenen op steun of hulp uit mijn omgeving? Kijk daarvoor ook eens op onze pagina over relaties & hechting.

De toekomst van werk vraagt om een nieuwe manier van denken

Kunstmatige intelligentie zal de komende jaren zeer waarschijnlijk een steeds grotere rol spelen in ons dagelijks leven. Sommige voorspellingen zullen overdreven blijken. Andere misschien juist te voorzichtig.

Maar één ding lijkt duidelijk: de manier waarop we werken, leren en samenleven gaat veranderen.

Dat vraagt om aandacht van overheden, organisaties én individuen. Niet alleen om risico’s op te vangen, maar ook om kansen te benutten. En misschien begint die voorbereiding met een eenvoudige maar fundamentele vraag:

wie wil jij zijn in een wereld waarin technologie steeds meer kan en AI veel werk overneemt?